Leki nasenne bez recepty - co jest dostępne

Co apteka wyda bez recepty

Lek nasenny bez recepty to preparat o kategorii dostępności OTC, przeznaczony do krótkotrwałego stosowania w sporadycznych trudnościach z zasypianiem. W Rejestrze Produktów Leczniczych znajdują się w tej kategorii cztery grupy: melatonina w tabletkach zwykłych, doksylamina, difenhydramina oraz preparaty roślinne z kozłka lekarskiego, chmielu, melisy i męczennicy.

Zwróć uwagę na słowo, które powtarza się w każdym z tych dokumentów: sporadycznie. Wskazanie rejestracyjne dla difenhydraminy w preparatach Luminastil i SENOLEK brzmi krótkotrwałe stosowanie w sporadycznie występującej bezsenności u osób dorosłych. Tak samo sformułowane jest wskazanie doksylaminy w preparacie Dorminox. To nie są leki na bezsenność ciągnącą się od miesięcy.

Bezsenność przewlekła, rozumiana jako trudności ze snem obecne przez co najmniej trzy miesiące i wpływające na funkcjonowanie w ciągu dnia, ma osobne wskazania rejestracyjne i osobne leczenie. Cała ta kategoria wymaga oceny lekarza.

Melatonina i to, do czego jest zarejestrowana

Melatonina to najczęściej kupowany preparat z tej grupy, ale jej wskazanie zaskakuje wiele osób. Charakterystyka produktu Melatonina LEK-AM, dostępnego bez recepty w tabletkach 1 mg, 3 mg i 5 mg, wymienia zaburzenia rytmu snu i czuwania: związane ze zmianą stref czasowych, z pracą zmianową oraz u osób niewidomych. Nie ma tam bezsenności jako takiej.

Różnica jest praktyczna, nie formalna. Melatonina przesuwa zegar biologiczny, a nie wycisza układ nerwowy. Zadziała u kogoś, kto po locie na wschód nie może zasnąć o właściwej porze albo pracuje na nocnych zmianach. U osoby, która kładzie się o dwudziestej trzeciej, zasypia po dwóch godzinach i budzi się o czwartej z kołataniem serca, sam zegar dobowy nie jest problemem.

Dokument rejestracyjny odnotowuje jeszcze jedno: w długotrwałym leczeniu zaburzeń rytmu dobowego działanie bywa widoczne dopiero po dwóch tygodniach przyjmowania. Melatonina nie jest tabletką, po której zasypia się tego samego wieczoru, i ocena po jednej nocy niczego nie rozstrzyga. Producent zastrzega też, że nie należy jej stosować po spożyciu alkoholu ani w ciąży i w okresie karmienia piersią.

Doksylamina i difenhydramina, czyli leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji

Obie substancje trafiły do leczenia snu drogą okrężną. Powstały jako leki przeciwalergiczne, a senność była ich działaniem niepożądanym, na tyle wyraźnym, że stała się wskazaniem. Przenikają do ośrodkowego układu nerwowego i blokują tam receptory histaminowe, co obniża stan czuwania.

Preparaty dostępne bez recepty to doksylamina w tabletkach 12,5 mg, obecna pod nazwami Benosen, Dorminox, Senamina i Sentino, oraz difenhydramina w tabletkach i kapsułkach 50 mg, czyli Luminastil, Nodisen i SENOLEK. Difenhydramina występuje też w preparatach złożonych z paracetamolem, jak Apap Noc.

Wspólny im limit czasu jest zapisany wprost w dokumentach rejestracyjnych. Okres leczenia powinien być jak najkrótszy, a produktu nie należy stosować dłużej niż 7 dni bez konsultacji z lekarzem. Charakterystyka Dorminoxu dopowiada, że leczenie trwa zwykle od kilku dni do jednego tygodnia. Żaden z tych preparatów nie jest przeznaczony dla osób poniżej 18. roku życia.

Osobno traktuje się osoby po 65. roku życia. Leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji mają silne działanie antycholinergiczne, które u seniora oznacza suchość w ustach, zaparcia, zatrzymanie moczu, zaburzenia widzenia i splątanie, a przy nocnym wstawaniu zwiększa ryzyko upadku.

Preparaty roślinne i co znaczy rejestracja tradycyjna

Kozłek lekarski, chmiel, melisa i męczennica występują w kilkudziesięciu preparatach OTC, samodzielnie i w mieszankach. Baldivian Noc, Kalms Noc, Nervosol TABS, Hova, Sedistress, Pascoflair, krople uspokajające czy zioła do zaparzania to ta sama półka.

Ich status rejestracyjny różni się od pozostałych leków opisanych na tej stronie. W charakterystyce Pascoflairu widnieje formuła: tradycyjny produkt leczniczy roślinny do stosowania w określonych wskazaniach, wynikających wyłącznie z jego długotrwałego stosowania. Oznacza to, że podstawą dopuszczenia jest wieloletnia tradycja użycia, a nie badania kliniczne wykazujące skuteczność. Nie przekreśla to sensu ich stosowania, ale zmienia to, czego można po nich oczekiwać.

Ten sam dokument wyznacza granicę czasową: jeśli objawy utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie podczas stosowania produktu, należy skontaktować się z lekarzem.

Ta sama substancja, dwie kategorie

Podział na leki z receptą i bez recepty nie przebiega wzdłuż nazw substancji. Biegnie wzdłuż mocy i postaci konkretnego preparatu, i to najczęstsze źródło nieporozumień przy tej grupie leków.

Doksylamina jest tego najlepszym przykładem. Tabletki 12,5 mg mają kategorię OTC, a tabletki 25 mg tej samej substancji kategorię Rp, czyli wydawane wyłącznie z przepisu lekarza. Dotyczy to preparatów Doxylamina Polpharma, Doxylamine Biofarm, Senamina Forte i Noctis Forte. Więcej o tej substancji piszemy na stronie o [doksylaminie](/doksylamina/).

Melatonina dzieli się jeszcze wyraźniej. Zwykłe tabletki 1 do 5 mg są dostępne bez recepty, natomiast tabletki o przedłużonym uwalnianiu 2 mg, czyli Circadin, Melanoc PR, Melatonin Senaxa i Senaxa PR, wymagają recepty. Na receptę wydawane są także preparaty Sental i Slenyto oraz roztwór doustny Voquily. Preparat Sental ma przy tym własne wskazania: krótkotrwałe leczenie zaburzeń snu przy zmianie stref czasowych u dorosłych oraz bezsenność u dzieci i młodzieży od 6. do 17. roku życia z ADHD, gdy higiena snu okazała się niewystarczająca. Ten wątek rozwijamy na stronie o [melatoninie na receptę](/melatonina-na-recepte/).

Difenhydramina zachowuje się podobnie. Tabletki 50 mg bywają wydawane bez recepty, ale preparat Nodisen ma w rejestrze kategorię mieszaną OTC oraz Rp, zależną od opakowania.

Czego preparaty bez recepty nie zrobią

Nie usuną przyczyny. Jeśli sen psuje depresja, nadczynność tarczycy, ból kręgosłupa albo bezdech senny, tabletka nasenna z apteki co najwyżej przykryje objaw na kilka nocy. Bezdech pogorszy nawet, bo leki działające depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy zmniejszają napięcie mięśni górnych dróg oddechowych.

Nie zastąpią też oceny interakcji. Difenhydramina i doksylamina sumują działanie z alkoholem, opioidami, lekami przeciwlękowymi i innymi lekami wpływającymi na ośrodkowy układ nerwowy. Melatonina wchodzi w interakcje z fluwoksaminą, która zwiększa jej stężenie we krwi na tyle, że charakterystyka zaleca unikać łączenia obu leków, a także z estrogenami, cymetydyną i lekami metabolizowanymi przez CYP2C19.

Nie rozwiązują wreszcie problemu tolerancji. Sedacja po lekach przeciwhistaminowych słabnie przy regularnym przyjmowaniu, więc po dwóch tygodniach efekt jest mniejszy niż na początku, a pokusa zwiększenia dawki większa.

Sygnały, przy których preparat z apteki to zła droga

Umów konsultację, jeśli trudności ze snem trwają dłużej niż miesiąc, jeśli budzisz się nad ranem i nie potrafisz zasnąć ponownie, jeśli mimo przespanych ośmiu godzin jesteś senny w ciągu dnia, jeśli partner słyszy przerwy w twoim oddychaniu albo jeśli sen popsuł się równolegle ze spadkiem nastroju. Każdy z tych obrazów kieruje diagnostykę gdzie indziej niż na półkę z preparatami nasennymi. Co dzieje się dalej, opisujemy na stronie o [konsultacji online](/konsultacja-online/).

Jeżeli lekarz uzna, że potrzebne jest leczenie przeciwdepresyjne, usłyszysz o ostrzeżeniu z punktu 4.4 charakterystyk tych leków: w pierwszych tygodniach terapii i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój oraz myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej poniżej 25. roku życia. To powód do kontaktu z lekarzem, nie do samodzielnego odstawienia leku.

Gdy pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, pomoc jest dostępna od razu i bezpłatnie: 116 123 dla dorosłych, 800 70 2222 całodobowo w Centrum Wsparcia, 116 111 dla dzieci i młodzieży. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Najczęstsze pytania