Leki nasenne a alkohol - dlaczego to groźne połączenie

To nie jest sumowanie dwóch efektów

Alkohol i większość leków nasennych nasilają hamowanie w ośrodkowym układzie nerwowym, w dużej mierze przez ten sam kompleks receptora GABA-A. Efekt nie dodaje się liniowo, tylko wzmacnia wzajemnie, przez co reakcja bywa nieproporcjonalna do tego, co pacjent oszacował na podstawie wcześniejszych doświadczeń z jednym albo drugim.

Charakterystyka Produktu Leczniczego Estazolam TZF mieści to w punkcie 4.5: alkohol nasila hamujące działanie estazolamu na ośrodkowy układ nerwowy, a pacjenci przyjmujący estazolam nie powinni pić alkoholu. Charakterystyka zolpidemu w preparacie Stilnox mówi, że jednoczesne przyjmowanie alkoholu nie jest zalecane, i wiąże je z nasileniem działania uspokajającego oraz wpływem na zdolność prowadzenia pojazdów.

W przypadku hydroksyzyny sprawa ma dodatkowy wymiar farmakokinetyczny. Charakterystyka Atarax odnotowuje, że hydroksyzyna jest metabolizowana między innymi przez dehydrogenazę alkoholową, czyli ten sam enzym, który zajmuje się alkoholem, i każe unikać jednoczesnego picia.

Ośrodek oddechowy

Leki nasenne mogą hamować czynność ośrodka oddechowego, dlatego charakterystyka zolpidemu nakazuje ostrożność u pacjentów z zaburzeniami czynności oddechowej, a ciężka i ostra niewydolność oddechowa oraz zespół bezdechu sennego znajdują się wśród przeciwwskazań. Estazolam ma w przeciwwskazaniach ciężką niewydolność oddechową niezależnie od przyczyny oraz bezdech senny.

Alkohol działa w tym samym miejscu. U osoby z nierozpoznanym bezdechem sennym, która sięga po lek nasenny po alkoholu, składają się trzy czynniki: choroba obniżająca drożność dróg oddechowych we śnie, lek hamujący ośrodek oddechowy i substancja o tym samym kierunku działania.

Najcięższe scenariusze charakterystyki opisują przy jednoczesnym stosowaniu opioidów: sedacja, depresja oddechowa, śpiączka i zgon. Alkohol dołożony do takiego zestawu przesuwa ryzyko dalej w tę samą stronę.

Złożone zachowania w czasie snu

Charakterystyka zolpidemu opisuje zjawisko, które brzmi nieprawdopodobnie, dopóki nie zdarzy się komuś znajomemu. U pacjentów, którzy przyjęli lek i nie obudzili się całkowicie, mogą wystąpić złożone zachowania w czasie snu: chodzenie we śnie, prowadzenie pojazdu we śnie, przygotowywanie i spożywanie jedzenia, rozmowy telefoniczne, a nawet stosunki seksualne, z niepamięcią tych czynności.

Dokument dodaje, że spożycie alkoholu lub innych leków hamujących ośrodkowy układ nerwowy zwiększa ryzyko takich zachowań, podobnie jak przekroczenie zalecanej dawki. Zdarzenia mogą wystąpić po pierwszym przyjęciu albo po którymkolwiek kolejnym, bez zapowiedzi.

Wystąpienie takiego epizodu wymaga natychmiastowego przerwania leczenia, a wcześniejsze doświadczenie złożonych zachowań po zolpidemie stało się osobnym przeciwwskazaniem do jego dalszego stosowania. Nie jest to sytuacja do przeczekania i sprawdzenia, czy się powtórzy.

Niepamięć i reakcje odwrotne do zamierzonych

Niepamięć następcza po benzodiazepinach i lekach nasennych pojawia się zwykle kilka godzin po przyjęciu leku, a charakterystyki wskazują ten sam sposób ograniczenia ryzyka: zapewnienie nieprzerwanego snu przez 7 do 8 godzin. Alkohol skraca i fragmentuje drugą połowę nocy, czyli działa dokładnie przeciwnie do tego zalecenia.

Odwrotnie do zamierzenia działają reakcje paradoksalne. Punkt 4.8 charakterystyki estazolamu wymienia niepokój psychoruchowy, nasiloną bezsenność, zwiększoną pobudliwość i agresywność, drżenie mięśniowe oraz drgawki, z zastrzeżeniem, że występują najczęściej po spożyciu alkoholu, u osób w podeszłym wieku i u pacjentów z chorobami psychicznymi.

Do tego dochodzi pułapka związana z samym alkoholem jako sposobem na sen. Skraca zasypianie, więc na krótką metę wydaje się skuteczny, a jednocześnie rozbija strukturę snu i pogłębia problem, dla którego został użyty. Charakterystyki traktują nadużywanie alkoholu jako czynnik zwiększający ryzyko uzależnienia od benzodiazepin i nakazują szczególną ostrożność u takich pacjentów.

Co robić, gdy do połączenia już doszło

Przy senności, która przechodzi w trudność z wybudzeniem, przy spowolnionym lub płytkim oddechu, sinicy warg, splątaniu albo utracie przytomności należy wezwać pomoc pod numerem 112. To sytuacja nagła, w której nie czeka się do rana ani nie próbuje wybudzać kawą.

Jeśli objawy były łagodniejsze, ale wystąpił epizod złożonego zachowania w czasie snu albo luka w pamięci obejmująca wieczór, informacja o tym powinna trafić do lekarza przy najbliższym kontakcie. Zmienia ona ocenę bezpieczeństwa dalszego leczenia.

Bywa też, że sięganie po alkohol wieczorem przestało być kwestią kolacji. Nawracające używanie go do zasypiania, obok leku nasennego, jest sygnałem do rozmowy o piciu, a nie tylko o śnie.

O czym powiedzieć w wywiadzie przed receptą

Pytanie o alkohol nie jest w wywiadzie oceną moralną, tylko elementem oceny ryzyka. Od odpowiedzi zależy dobór substancji, a czasem decyzja o niewłączaniu leku nasennego w ogóle. Zaniżona odpowiedź zwiększa ryzyko po stronie pacjenta, nie lekarza.

Podobnie działa pełna lista przyjmowanych preparatów, łącznie z tymi bez recepty. Charakterystyki wymieniają neuroleptyki, leki przeciwlękowe i uspokajające, przeciwdepresyjne, przeciwpadaczkowe, opioidowe leki przeciwbólowe oraz przeciwhistaminowe o działaniu uspokajającym jako nasilające hamowanie ośrodkowego układu nerwowego.

Warto też wspomnieć o nastroju. Bezsenność bywa objawem depresji, a charakterystyki leków przeciwdepresyjnych ostrzegają w punkcie 4.4, że w pierwszych tygodniach leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój oraz myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia. Gdy takie myśli się pojawiają, pomoc jest dostępna natychmiast: 116 123, 800 70 2222 całodobowo i bezpłatnie, 116 111 dla dzieci i młodzieży, 112 przy bezpośrednim zagrożeniu życia.

Ostateczna decyzja o recepcie należy do lekarza, który może jej nie wystawić. Odmowa oparta na powodach medycznych lub prawnych oznacza zwrot opłaty za konsultację. Jeżeli lekarz poprosi o dokumentację, masz na nią co najmniej 7 dni i przypomnimy Ci o terminie; jeśli konsultacji nie uda się dokończyć, zwracamy całą opłatę.

Najczęstsze pytania