Hydroksyzyna a sen - dlaczego bywa przepisywana i czego nie leczy

Co hydroksyzyna ma wpisane w charakterystyce

Hydroksyzyna to lek przeciwhistaminowy pierwszej generacji. W Rejestrze Produktów Leczniczych występuje jako Hydroxyzini hydrochloridum, w preparatach Atarax, Comfortin, Hydroxyzinum Adamed, Espefa, Hasco, Polfarmex, Bluefish i kilku innych. Postacie to tabletki powlekane 10 mg i 25 mg, syrop oraz roztwór do wstrzykiwań. Wszystkie mają kategorię Rp.

Charakterystyka Produktu Leczniczego Atarax wymienia trzy wskazania: objawowe leczenie lęku u dorosłych, objawowe leczenie świądu oraz premedykację przed zabiegami chirurgicznymi. Bezsenności na tej liście nie ma i nie było.

Senność jest tu efektem towarzyszącym, wynikającym z blokowania receptorów histaminowych H1 w ośrodkowym układzie nerwowym. Ten sam mechanizm daje uczucie zamulenia następnego dnia, suchość w ustach i spowolnienie, bo receptory histaminowe uczestniczą w utrzymywaniu czuwania.

Dlaczego bezsenność nie jest zarejestrowanym wskazaniem

Rejestracja opiera się na badaniach, w których lek wykazał skuteczność i akceptowalne bezpieczeństwo w konkretnym zaburzeniu. Dla hydroksyzyny takich danych w bezsenności nie zgromadzono na poziomie pozwalającym wpisać ją do wskazań. Sedacja i leczenie bezsenności to dwie różne rzeczy, choć z perspektywy jednej nocy wyglądają podobnie.

Praktyka bywa inna niż rejestracja i lekarze sięgają po hydroksyzynę u pacjenta, u którego bezsenność wyrasta z napięcia lękowego. Wtedy celem jest lęk, wskazanie zarejestrowane, a poprawa snu jest jego pochodną. Od tego, czy leczony jest lęk, czy sam sen, zależy, co lekarz zrobi, gdy po dwóch tygodniach nic się nie zmienia.

ChPL dokłada do tego regułę ogólną: hydroksyzynę należy stosować w najmniejszej skutecznej dawce, a czas leczenia powinien być możliwie jak najkrótszy. Zapis powtarza się w dwóch punktach charakterystyki, w dawkowaniu i w ostrzeżeniach.

Odstęp QT, czyli najpoważniejsze ograniczenie

Stosowanie hydroksyzyny wiązano z wydłużeniem odstępu QT w elektrokardiogramie. Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano przypadki zaburzeń rytmu serca typu torsade de pointes, w większości u osób z dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak zaburzenia elektrolitowe albo jednoczesne przyjmowanie innych leków.

Dlatego lista przeciwwskazań jest tu długa i konkretna: znane wrodzone lub nabyte wydłużenie odstępu QT, stwierdzona choroba układu krążenia, znaczące zaburzenia elektrolitowe w postaci hipokaliemii i hipomagnezemii, nagła śmierć sercowa w rodzinie, znaczna bradykardia oraz jednoczesne stosowanie leków wydłużających QT.

Ta ostatnia grupa jest zaskakująco szeroka. ChPL wymienia leki przeciwarytmiczne klasy IA i III, haloperydol, cytalopram i escytalopram, erytromycynę, lewofloksacynę i moksyfloksacynę, meflochinę, metadon oraz kilka innych. Jednoczesne stosowanie ich z hydroksyzyną jest przeciwwskazane, a nie tylko odradzane. Pacjent, który wymienia leki z pamięci, łatwo pominie ten, który zdecyduje o odmowie.

Działanie przeciwcholinergiczne i osoby starsze

Charakterystyka nie zaleca stosowania hydroksyzyny u osób w podeszłym wieku. Powodem jest wolniejsza eliminacja leku w tej grupie i większe ryzyko działań niepożądanych, w tym przeciwcholinergicznych. Jeśli mimo to zapada decyzja o leczeniu, ChPL każe zacząć od połowy zalecanej dawki i ogranicza dawkę dobową do 50 mg, czyli o połowę niżej niż u młodszych dorosłych.

Ostrożność obowiązuje też przy jaskrze, utrudnionym odpływie moczu z pęcherza, osłabionej perystaltyce przewodu pokarmowego, nużliwości mięśni oraz otępieniu. U pacjenta z otępieniem lek o działaniu przeciwcholinergicznym potrafi pogłębić splątanie, które bywa potem odczytane jako pogorszenie choroby podstawowej.

U małych dzieci ChPL odnotowuje częstsze niż u dorosłych zgłoszenia drgawek, dlatego ostrożność dotyczy również pacjentów ze skłonnością do napadów.

Ciąża, karmienie piersią i alkohol

Hydroksyzyna jest przeciwwskazana u kobiet w ciąży i w okresie karmienia piersią. To zapis bezwzględny z punktu 4.3, nie ostrożnościowe zalecenie. Pacjentka, która przyjmowała ją wcześniej i planuje ciążę, powinna omówić to z lekarzem, zanim zajdzie taka potrzeba.

Alkoholu należy unikać podczas leczenia, bo nasila działanie hydroksyzyny. Osobno ChPL każe rozważyć nasilenie efektu przy jednoczesnym przyjmowaniu innych leków hamujących ośrodkowy układ nerwowy lub o działaniu przeciwcholinergicznym.

Jest jeszcze szczegół, o którym pacjenci dowiadują się w najgorszym momencie: leczenie trzeba przerwać na co najmniej 5 dni przed testami alergicznymi lub testem prowokacji oskrzelowej, bo hydroksyzyna zaburza ich wynik.

Kiedy wyciszenie nie rozwiązuje problemu snu

Bezsenność, która utrzymuje się mimo leczenia objawowego, jest sygnałem do szukania przyczyny, nie do zwiększania sedacji. Za przewlekle rozbitym snem stoją najczęściej depresja, zaburzenia lękowe, bezdech senny, choroby tarczycy, przewlekły ból i nadużywanie substancji.

Jeśli lekarz rozpozna depresję i włączy lek przeciwdepresyjny, obowiązuje ostrzeżenie z punktu 4.4 charakterystyk tej grupy: w pierwszych tygodniach leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój oraz myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób poniżej 25. roku życia. Nie jest to powód, by leku nie brać, tylko powód, by w tym okresie mieć bliski kontakt z prowadzącym.

Gdy pojawiają się myśli samobójcze, pomoc jest dostępna od razu: 116 123 dla dorosłych, 800 70 2222 całodobowo i bezpłatnie, 116 111 dla dzieci i młodzieży, 112 przy bezpośrednim zagrożeniu życia.

Co lekarz sprawdza, zanim sięgnie po sedację

Rozmowa zaczyna się od tego, co dokładnie znaczy „nie mogę spać": trudność z zaśnięciem, wybudzenia w środku nocy, zbyt wczesna pobudka albo sen, który trwa osiem godzin i nie regeneruje. Każdy z tych wzorców kieruje w innym kierunku diagnostycznym.

Potem idą pytania o czas trwania, o rytm dnia, o kofeinę i alkohol, o leki przyjmowane z innych powodów, o chrapanie i bezdechy zgłaszane przez partnera, o nastrój i o napięcie lękowe. Przy hydroksyzynie dochodzi jeszcze wywiad kardiologiczny i pełna lista przyjmowanych preparatów, bo to od niej zależy, czy lek w ogóle wchodzi w grę.

Konsultacja online zmieści ten wywiad, ale nie zastąpi badania, gdy potrzebne jest EKG albo diagnostyka snu. Decyzja o recepcie należy do lekarza i odmowa jest jednym z możliwych wyników. Jeżeli stoją za nią przesłanki medyczne, opłata za konsultację wraca. Jeżeli lekarz poprosi o dokumentację, masz na nią co najmniej 7 dni i przypomnimy Ci o terminie; jeśli konsultacji nie uda się dokończyć, zwracamy całą opłatę.

Opcje spoza grupy leków kontrolowanych zebraliśmy na stronie o melatoninie na receptę, a substancje o silniejszym działaniu nasennym opisuje strona o silnych lekach nasennych.

Najczęstsze pytania